Çocuklarda Diyabet (Şeker Hastalığı)

2. BÖLÜM: İNSÜLİN TEDAVİSİ

İnsülin tipleri:

Diyabet tedavisinde kullanılan insülinlerin değişik türleri vardır. Bunların birbirlerinden farkları enjekte edildikten sonraki  etkilerinin başlama ve bitme süreleridir. En sık kullanılan insülin türleri aşağıda sıralanmıştır :

1.      Hızlı etkili insülinler (İnsülin Lispro, İnsülin Aspart):  Humalog ve Novorapid bu tür insülinlerdir. Bu tür insülinlerin rengi berraktır. Enjekte edildikten 15 dakika sonra etkileri başlar 1.5-2 saatte maksimum (en fazla) etkiyi gösterir, 4-5 saat sonra etkisi tamamen kaybolur. Etkisinin hızlı başlaması nedeni ile yemekten hemen önce veya yemek yendikten sonra da yapılabilir.

2.      Kısa etkili insülinler (kristalize insülin): Actrapid ve Humulin-R bu tür insülinlerdir. Rengi berraktır.  Enjekte edildikten 30 dakika sonra etkisini göstermeye başlar, 3-4 saat sonra en güçlü etkiyi yapar, 6-7 saat sonra etkisi tamamen kaybolur. Bu tip insülinlerin genellikle yemekten yarım saat önce  yapılması gerekir.  

3.      Orta etkili insülinler (NPH insülin): İnsulatard ve Humulin-N bu tür insülinlerdendir. Rengi bulanık süt rengindedir.  Enjekte edildikten 2 saat sonra etkisini göstermeye başlar, 6-12 saat sonra en güçlü etkiyi yapar, 18-24 saat sonra etkisi tamamen kaybolur. Kısa veya hızlı etkili insülinler ile birlikte kullanılırlar.

4.      Uzun etkili insülinler (Glargin, detemir): Lantus ve Levemir bu tür insülinlerdendir. Rengi berrak lila rengindedir. Enjeksiyondan 2-4 saat sonra etkisi başlar ve 18-24 saat nisbeten sabit bir etki gösterirler. Kısa veya hızlı etkili insülinler ile birlikte kullanılırlar.

5.      Karışım insülinler: Enjeksiyondan kısa süre sonra başlayan ve gün boyu devam eden bir insülin etkisi sağlayabilmek için yukarıdaki kısa ve orta etkili insülinlerin çeşitli oranlarda karıştırılması ile elde edilen insülinlerdir. Renkleri bulanıktır.

          Karışım insülinler iki şekilde elde edilir:

             a)Kısa ve orta etkili insulin şişelerinden istenilen miktarda insülini

               sırayla aynı enjektör içine çekip kendimiz hazırlayabiliriz. Örneğin 3 ünite

               kristalize insülin ve 7 ünite NPH insülin aynı enjektöre çekilip yapılır (Bu

               şekilde  hazırlanan karışımda %30 kısa etkili, %70 orta etkili insülin  vardır).

             b)Hazır şişede karıştırılmış insülin olarak da piyasada mevcuttur. 

                   Humulin-M ve Mixtard bu tür insülinlerdendir. 

                Hazır karışım insülinlerin de değişik cinsleri vardır:

               %10 kısa etkili % 90 orta etkili (10/90)

                %20 kısa etkili % 80 orta etkili (20/80)

                %30 kısa etkili % 70 orta etkili (30/70)

                %40 kısa etkili % 60 orta etkili (40/60)

                %50 kısa etkili % 50 orta etkili (50/50) insülin içeren türleri mevcuttur.

Hazır karışım insülinlerden en sık kullanılanı %30 kısa etkili % 70 orta etkili insülin karışımıdır (30/70 lik insülin).  Ancak çocuğun gereksinimlerine göre doktorunuz bu oranlarda zaman zaman değişiklikler yapabilir.

Günümüzde çocuk diyabetinde iyi bir kontrol sağlayabilmek için genellikle günde 3-4 kez insülin uygulaması (çoklu insülin rejimi) tercih edilmektedir. Bu yöntemde öğün önceleri hızlı veya kısa etkili insülin gece veya günde iki kez de orta veya uzun etkili insülin verilmektedir. 

Ayrıca uygun hastalarda vücuda bir kateter ile bağlı olan  insülin pompası ile de daha fizyolojik bir şekilde insülin vermek mümkündür.

İnsülin çeşitleri ve marka isimleri

İnsülin uygulama şekilleri: İnsülinler insülin enjektörü ile veya daha pratik bir yöntem olan kalem enjektör ile veya pompa ile uygulanabilirler. Bir diyabetli veya diyabetli yakını mutlaka enjeksiyon yapmayı öğrenmelidir.  Çünkü herhangi bir şekilde kalemde veya pompada problem yaşandığında  enjektörle insülin  kullanmanız gerekebilir.

İnsülin Enjeksiyonu

İnsülin karın, kollar, bacaklar ve kalçanın yağlı kısımlarına cilt altına uygulanır (Şekil).

Lipohipertrofi (enjeksiyon bölgelerinde şişlik) den kaçınmak için enjeksiyon yerleri aynı bölge içinde farklı noktalara yapılmalıdır.

Enjeksiyon öncesinde deriyi alkolle dezenfekte etmenize gerek yoktur. Ancak cildin temiz olması gerekmektedir.

Bulanık insülinler 10-20 kez altüst edilmek ve çevrilmek suretiyle karışması sağlanmalı ancak, çalkalanmamalıdır.

Hava kabarcığı olmaması ve iğne ucunun insülin ile dolması için 1 ünite insülin dışarıya verilmelidir 

Deri altı enjeksiyon tekniği

•          Deri ciltaltı yağ dokusu ile birlikte iki parmakla kavradıktan sonra 8 mmlik iğneler 45 derecelik açı ile 5-6 mm lik  iğneler ise dik açı ile batırılmalıdır.

•          Kızlarda ve şişman çocuklarda cilt altı yağ dokusu yeterli olduğundan 8 mm iğneler de dik açı ile kullanılmalı.

•          İğne geri çekildiğinde sızma varsa daha büyük iğne kullanılmalıdır.

•          İğneyi geri çekmeden 10’a kadar yavaşça sayılmalı veya 15 saniye beklenmelidir.

•          Deri kıvrımını bırakıp iğne çekilmelidir.

İğneler temiz tutulmak koşuluyla tekrar kullanılabilir. Körleşeceği için can yakabilir ve lipohipertrofi riskini arttırır.

İnsülin saklama koşulları

•          Aynı insülin kartuşu veya şişesini 2 ay boyunca kullanabilirsiniz (25 derecenin altında saklamak koşuluyla).

•          25 derecenin üzerinde etkisini kaybeder.

•          Kullanılmayan (açılmamış) insülinler buzdolabında saklanmalı (4-8 derece). İnsülini dondurmayınız. 

Enjeksiyon yerinin insülin etkinliği üzerine etkisi

Karın cildine yapılan insülin çabuk emilir. Bu nedenle öğün öncesi kısa/hızlı etkili insülinlerin karından yapılması tercih edilir

Bacaktan insülin yavaş emilir. Gece NPH’ının bu bölgeye yapılması sabaha kadar etkinliğinin devam etmesi için önemlidir.

Ciltaltı yağ dokusu az olan çocuklarda insülin daha hızlı emilir.