Çocuklarda Diyabet (Şeker Hastalığı)

7. BÖLÜM: KAN ŞEKERİ ÖLÇÜMÜ

Kan şekeri ölçümü evde glukometre yardımı ile yapılır. Aşağıda belirtilen şekilde kan şekeri için örnek alınması halinde kan şekeri ölçümü daha kolay ve doğru yapılır.

1.      Ellerinizi yıkayıp temiz bir havlu ile kurulayın. Alkollü pamuk da kullanılabilir. Eller 4-5 sn aşağıda tutulup parmakların kan dolaşımı arttırılır.

2.      Parmaklar sıcak ise kan daha kolay gelir.

3.      Parmağın tam ucundan değil de biraz yan tarafından delinirse daha az acı duyulur ve daha rahat kan gelir

4.      Büyük bir damla kanı şeker ölçüm çubuğunun üzerine koyunuz.

5.      Kan şekeri sonucunu deftere kaydediniz.

Parmaklarınız temiz olduğu sürece aynı lanseti bir günlük testler için kullanabilirsiniz.
Ancak her kullanışta körleşeceği için parmak delmek ağrılı hale gelebilir.

Evde kan şekerini hangi sıklıkta ölçmeliyiz?

Kan şekeri kontrolünün nasıl olduğunu bilmek ve insülin dozunda gerekli düzenlemeleri yapabilmek için gün içinde kan şekerlerinin nasıl seyrettiğini bilmemiz gerekmektedir. Bu nedenle kan şekerleri ana öğünlerden önce ve gece yatmadan önce olmak üzere günde 4 kez ölçülmelidir. Bunun yanı sıra haftada bir kez normal ölçümlere ek olarak ara öğünlerden önce ve gece yarısı olmak üzere günde toplam 8 kez ölçüm yapmak (buna profil çıkarmak diyoruz) oldukça yararlıdır. Yapılan çalışmalar göstermiştir ki, bir diyabetlide kan şekeri ne kadar sık bakılır ise diyabet kontrolü o kadar iyi olmakta ve dolayısıyla da uzun dönemdeki organ zararları o kadar azalmaktadır.  İlk zamanlar çocuk kan şekeri ölçümlerine itiraz edecek ancak bir süre sonra alışacaktır. Çocukların adaptasyon yeteneği erişkinlerdekinden çok daha fazladır. Bunun çocuğun iyiliği için olduğunu unutmamak gerekir.

Yapılan ölçümler mutlaka deftere kaydedilmeli ve doktora kontrole gelirken bu defter getirilmelidir.  Doktorunuz bu deftere bakarak insülin ve beslenme planınızdaki gerekli değişiklikleri kararlaştıracaktır.

Kan Şekeri ölçümünde hata kaynakları

Yanlış yüksek ölçüme neden olan durumlar:

§        Parmaklarda şeker olması

Yanlış düşük ölçüme neden olan durumlar:

§        Kanın geç konması

§        Parmağın çok hızlı çekilmesi

§        Yeterli kan konmaması

Kan şekerinin yüksek seyretmesinin ne gibi sakıncaları vardır?

Diyabetli bir çocukta kan şekerinin uzun süre yüksek seyretmesi çeşitli organlara zarar vermektedir.  Bunlardan en önemlileri böbrek, göz ve sinirlerdeki tahribattır. Bu organ zedelenmeleri zamanında önlem alınmaz ve kan şekerleri iyi kontrol altında tutulmaz ise görme kaybına, böbrek yetmezliğine ve yara iyileşmesinde gecikme gibi pek çok ilave sorunlara yol açabilmektedir. Diyabeti iyi kontrol altında olmayan bir çocukta bu zararların ilk belirtileri diyabetin başlangıcından 5-10 yıl kadar sonra ve genellikle ergenlik çağından sonra kendisini göstermektedir. Kan şekerinin istenen sınırlar içinde tutulmaması yani diyabet kontrolünün kötü olması bu organlardaki zararların daha erken ve daha ağır olmasına yol açmaktadır.  Yapılan çalışmalarda diyabet kontrolü iyi olan çocukların bu zararlardan önemli ölçüde korunduğu anlaşılmıştır.  Bu nedenle diyabetli bir bireyde kan şekerinin mümkün olan en iyi düzeyde tutmak için aile, çocuk ve doktor sürekli bir çaba içerisinde olmalıdır:

Diyabetimizin iyi kontrol altında olduğunu nasıl anlayacağız?

Günlük kan şekeri ölçümlerini deftere kaydedip bunları gözden geçirmeli ve doktorumuz ile değerlendirmeliyiz. Kan şekeri ölçümlerimizin yüzde kaçının bizim hedef rakamlarımızın dışında olduğunu görebiliriz. Ayrıca kan şekerlerimizin gün içindeki seyri ve günün belli saatlerinde anormal yükselme veya düşmelerin olup olmadığını gözleyebiliriz. Diyabetimizin iyi kontrol altında olup olmadığını gösteren en önemli test HemoglobinA1 C ölçümüdür.

 Hemoglobin A1 C nedir:

Diyabetinizin kontrol derecesini belirlemek için doktorunuz size 2-3 ayda bir kanda Hemoglobin A1C ölçümü yaptıracaktır. Hemoglobin A1C  2-3 aylık kan şekeri ortalamasını  gösteren son derece yararlı bir testtir. Hemoglobin A1C değerinizi sorup defterinize kaydedin ve bir sonraki muayenedeki değerle karşılaştırın. Hemoglobin A1C niz azalmış ise son 2-3 aylık sürede kan şekerleri ortalamanız daha iyi, Hemoglobin A1C niz artmış ise kan şekerleri ortalamanız daha kötüye gitmiş demektir.  Hemoglobin A1C yi ideal olarak küçük çocuklarda % 7.5 un altında büyüklerde % 7 nin altında tutmayı hedefliyoruz.

Tip 1 Diyabette Balayı Dönemi nedir?

İnsülin tedavisinin başlanmasından sonra kan şekerinin düşmesi ile pankreas bir nevi dinlenme fırsatı bulur.  Bunun sonucunda pankreasın henüz tamamen harap olmamış olan hücrelerinden bir miktar insülin salgısı başlar.  Böylece çocuğun dışarıdan alması gereken insüline ihtiyacı azalmaya başlar. Bu dönemde çocukta kan şekerleri düşük seyretme eğilimindedir. Bu dönemde tedavi ekibi ile sık görüşülerek insülin dozunda azaltma yapılmaz ise hipoglisemiler görülebilir. İnsülin dozu çocuğun kilosu başına 0.5 ünitenin altına düştüğünde balayına girmiş kabul edilir. Balayı döneminde vücudun kendi pankreasının yeniden insülin üretmeye başlaması kan şekeri kontrolünü kolaylaştırır. Diyabet başlangıcından sonraki 1-4 ay içinde insülin ihtiyacı en düşük düzeye iner.  Balayı dönemi genellikle 3-6 ayda sona erer, bazen bir yıl veya daha uzun sürebilir. Bununla birlikte bu süre kişiden kişiye değişir ve bazı hastalarda hiç balayı dönemi olmayabilir. Tip-1 diyabette vücuttaki otoimmun-bünyesel reaksiyon devam ettiği için diyabet tanısından 2-4 yıl sonra hastaların hemen hepsinde pankreasta insülin üreten hücre kalmamıştır.  Nadiren balayı dönemi uzun (yıllarca) devam edebilir. 

Eğer çok su içme, sık idrara çıkma gibi bulguların yeni başladığı erken dönemde insülin tedavisine başlanırsa, balayı dönemi daha uzun sürebilir. Ancak ketoasidoz tablosu gelişenlerde balayı dönemine girme şansı daha azdır.

Balayı döneminde insülin ihtiyacı belirgin olarak azalır ve bazen çocuklar günlük 1-2 ünite insülinle kan şekerini kontrol edebilirler. Bazen insülin tedavisinin kısa süreli olarak kesilmesi gerekebilir, ancak genellikle günde 1-2 ünite de olsa insülin ihtiyacı olur. 

Hastaneden çıktıktan sonraki takipler: 

Hastaneden çıktıktan sonraki ilk dönemlerde evde çocuğun aktivitesi ve beslenme tarzı değişebileceği için kan şekerinde değişiklikler olabilir. Bu dönemde tedavi ekibinizle sık kontakt kurarak değişiklikleri bildiriniz ve gerekli önerileri alınız. Hastaneden çıktıktan 1-2 hafta sonra ve daha sonra her 2-3 ayda bir doktorunuza kontrole geliniz. Kontrole gelirken kan şekeri ölçüm kayıtlarınızı getirmeyi unutmayınız. Kontrollerde hem kan şekeri kontrolünüz gözden geçirilecek hem de komplikasyonlar yönünden gerekli olan periyodik incelemeler yapılacaktır.

Diyabet aile eğitim toplantılarına katılarak bilginizi arttırınız.